Aarschots hoen: zeldzaam Belgisch kippenras herontdekt

Er zijn maar weinig kippenrassen met een verhaal zo bijzonder als dat van het Aarschots hoen. Dit Belgische ras stierf ooit volledig uit – en werd decennia later door een handjevol koppige liefhebbers weer tot leven gewekt. Ben je op zoek naar een stukje levend erfgoed met een rustig karakter en een rijke geschiedenis? Dan is het Aarschots hoen een van de meest bijzondere keuzes die je kunt maken.

Oorsprong en geschiedenis van het Aarschots hoen

Het Aarschots hoen is afkomstig uit de omgeving van Aarschot, in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. Het oorspronkelijke ras ontstond vermoedelijk rond 1850, doordat lokale boerenkippen in de negentiende eeuw werden gekruist met Aziatische reuzenhoenders die via de haven van Antwerpen in de streek terechtkwamen. Deze kruisingen leverden een middelgroot dubbeldoelras op: goed voor zowel vlees als eieren, met een sterke voorkeur bij de kopers voor het vlees.

Rond 1900 was het Aarschotse hoen een vertrouwde verschijning op de talrijke boerderijen rond Aarschot. De dieren werden op de wekelijkse markt opgekocht door poeliers, die ze vervolgens in Brussel verkochten - precies zoals destijds ook gebeurde met het verwante Mechelse hoen. Het ras wordt zelfs genoemd in het standaardwerk 'Hoenderrassen' van R. Houwink uit 1909, waarin de "Aarschotse koekoek" wordt omschreven als verwant aan de Mechelse, maar lichter en slanker gebouwd.

In de loop van de twintigste eeuw verdween het ras echter volledig, verdrongen door de opkomst van intensieve landbouw en commerciële rassen. Pas in 1983 besloot een kleine groep kwekers het Aarschots hoen weer tot leven te wekken. Aan de hand van getuigenissen, onder andere van een oude poelier die het ras ooit verhandelde, werd een reconstructie gemaakt. Jacobus Cypers speelde hierin een sleutelrol: hij was ervan overtuigd dat het oorspronkelijke Aarschots hoen een kruising was tussen een Mechels hoen en een Belgische vechter. Vanaf 1992 zetten Albert Tuerlinckx, Hubert Van Aarle en Fredy Van Aerschot dit werk voort.

Een opvallend verschil met het originele dier is de eikleur. Vroeger legde het Aarschots hoen vermoedelijk geel- tot lichtbruine eieren. De hedendaagse fokkers kozen er bewust voor om hun herschapen ras juist roestkleurige, donkerbruine eieren te laten leggen, in de veronderstelling dat dit het ras aantrekkelijker zou maken. Daarvoor werden onder andere Marans en Brugse vechters ingekruist, later gevolgd door de Welbar en – in 1994-1995 – nogmaals een koperzwarte Marans-haan. In 2003 werd het ras uiteindelijk officieel erkend.

Uiterlijke kenmerken van het Aarschots hoen

Het Aarschots hoen is een stevig gebouwde kip, al is ze lichter en slanker dan haar naaste verwant, het Mechelse hoen.

• Gewicht: haan tot 4 kg, hen tot 3 kg
• Borst: breed en diep
• Rug: breed en vlak
• Staart: kort en hoog gedragen
• Achterlijf: goed gevuld; de hen heeft een goed ontwikkelde legbuik
• Kop: middelgroot, met een enkele rode kam
• Snavel: bleek van kleur
• Oorlellen en lellen: rood
• Ogen: oranje
• Poten: bleek en onbevederd

Karakter en temperament van het Aarschots hoen

Het Aarschots hoen staat bekend als een rustige, vriendelijke kip die met relatief weinig moeite tam te krijgen is, mede dankzij haar iets zwaardere, wat kalmere bouw als vleesras. Broedsheid komt voor bij dit ras, maar niet overdreven vaak. Vliegen doen ze nauwelijks tot niet: een afrastering van zo'n 80 centimeter is meestal al voldoende om de dieren binnen de perken te houden.

Het Aarschots hoen geniet zichtbaar van vrije uitloop, maar redt zich ook goed in een ruimere buitenren, zolang er voldoende afleiding is – denk aan scharrelmogelijkheden, een zandbad en wat struikjes om te verkennen.

Kleurslagen van het Aarschots hoen

Bij de herschepping van het ras is bewust gekozen voor één vaste kleurslag. De enige officieel erkende kleurslag van het Aarschots hoen is:

• Koekoek goudhalzig - de haan draagt bovendien goud in het zadelbehang, de hen heeft een uniforme koekoektekening met goud in de hals

Gaat het Aarschots hoen goed om met andere kippen en kinderen?

Dankzij het rustige, goedmoedige karakter mengt het Aarschots hoen doorgaans prima met andere rassen in een gemengde groep. Het is geen dominant of agressief ras, wat de kans op onderlinge spanningen beperkt. Voor kinderen zijn de dieren door hun kalme aard over het algemeen goed te benaderen, zeker wanneer ze van jongs af aan gewend zijn aan menselijk contact.

Eierproductie per jaar van het Aarschots hoen

• Aantal: een gezonde hen legt gemiddeld 150 tot 180 eieren per jaar
• Kleur: donkerbruin, licht gestipt
• Winterhardheid: het ras blijft ook in de winter doorleggen, al ligt de productie dan iets lager

Daarmee is het geen recordlegger zoals gespecialiseerde commerciële rassen, maar wel een betrouwbare eierproducent voor hobbyhouders die vooral waarde hechten aan karakter en historie.

Verzorging en aandachtspunten

Het Aarschots hoen is een winterhard en robuust ras dat goed omgaat met de wisselende weersomstandigheden in onze streken. Zorg voor voldoende scharrelruimte en afleiding, aangezien de dieren - ondanks hun rustige aard - graag actief bezig zijn. Omdat het ras nog altijd lastig raszuiver te fokken is, is het bij de aanschaf van fokdieren extra belangrijk om bij een betrouwbare, gespecialiseerde kweker terecht te komen.

Bijzonderheden van het Aarschots hoen

• Het ras stierf in de twintigste eeuw volledig uit en werd pas vanaf 1983 met succes gereconstrueerd – een van de weinige Belgische rassen met zo'n uitgesproken "van de ondergang gered"-verhaal.
• De huidige, donkerbruine eikleur is niet oorspronkelijk, maar een bewuste keuze van de hedendaagse fokkers om het ras aantrekkelijker te maken.
• Het Aarschots hoen wordt vermeld in het historische standaardwerk 'Hoenderrassen' (R. Houwink, 1909).
• Het officiële fokkerijprogramma van het ras wordt gecoördineerd door Steunpunt Levend Erfgoed (SLE), de Belgische organisatie voor het behoud van historische landbouwhuisdierrassen.
• Net als het eveneens Belgische en zeldzame Aarschots hoen, is ook de Ardenner Hoen een oud Belgisch ras dat vandaag vooral bij liefhebbers van rasbehoud te vinden is.

Aarschots hoen: zeldzaam of niet?

Het Aarschots hoen is en blijft een zeer zeldzaam ras, zowel in België als daarbuiten. Het is bovendien nog altijd een lastig ras om raszuiver te fokken, en fokkers werken doorlopend aan het stabiliseren van de lijn. Tegelijk blijft er een kleine, toegewijde groep liefhebbers actief met het ras – onder andere via pluimveetentoonstellingen, waar ze het Aarschots hoen onder de aandacht van een breder publiek brengen.

Waarom kiezen voor het Aarschots hoen?

Kies je voor het Aarschots hoen, dan kies je voor:

• Een stukje Belgisch levend erfgoed met een uniek reddingsverhaal
• Een rustig, vriendelijk karakter dat zich goed leent voor tam maken
• Een betrouwbare eierproductie van donkerbruine eieren, ook in de winter
• Een winterhard en aanpasbaar ras, geschikt voor het Nederlandse en Belgische klimaat
• De kans om actief bij te dragen aan het behoud van een zeldzaam ras

Voor liefhebbers van historie, karakter en zeldzame rassen is het Aarschots hoen een bijzondere aanwinst voor de achtertuin.

Tags: Aarschots hoen, Aarschots hoen kippenras, Belgisch kippenras, zeldzaam kippenras, koekoek goudhalzig, Aarschot kip, dubbeldoelras België