Altsteirer: zeldzame Oostenrijkse landkip met karakter

Weinig kippenrassen kunnen bogen op een geschiedenis die teruggaat tot de middeleeuwen - de Altsteirer wel. Dit levendige, vrijheidslievende landras uit de Oostenrijkse Stiermarken overleefde eeuwen van kruisingen, twee naamswisselingen en zelfs het verlies van een hele kleurslag tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vandaag staat het ras te boek als bedreigd, maar met een toegewijde groep fokkers die vastbesloten zijn dit stukje levend erfgoed te behouden. In dit artikel ontdek je alles over de oorsprong, kenmerken en het karakter van de Altsteirer.

Oorsprong en geschiedenis van de Altsteirer

De wortels van de Altsteirer liggen in de Oostenrijkse regio Stiermarken (Steiermark), met het oorspronkelijke verspreidingsgebied in het huidige Slovenië, de Ondersteiermark tussen de rivieren Mur en Sava, en de Bovensteiermark in het zuiden van Oostenrijk. Voorlopers van het ras worden al genoemd in bronnen uit de 13e en 14e eeuw, wat de Altsteirer tot een van de oudste gedocumenteerde landhoenrassen van Midden-Europa maakt. Vermoedelijk stammen de dieren af van hoenders die ooit door de Romeinen naar de provincie Noricum (het huidige Oostenrijk) werden gebracht, en verder ontwikkeld via het oude Duitse landhoen.

Het ras werd eeuwenlang simpelweg "Steirer Huhn" genoemd. Al in 1694 worden Stiermarkse kapoenen vermeld onder de naam "Backhendl" - een gerecht dat tot op vandaag bekend is - en in de 17e en 18e eeuw stond het ras bovenregionaal bekend als "Kaiserhuhn" (keizerhoen). In 1846 documenteerde professor Hlubek de legprestaties van het Steirer Huhn op 100 tot 160 eieren per jaar. Met de opkomst van geïmporteerde Aziatische rassen zoals de Cochin nam de belangstelling voor het lokale landhoen tijdelijk af, maar boeren merkten al snel dat deze nieuwe rassen niet konden tippen aan de prestaties van het goed aangepaste, lokale landhoen.

In 1897 startte de "Verein für Tierschutz und Tierzucht" in Cilli (het huidige Celje, Slovenië) een gerichte fokkerij van middelzware kippen onder de naam "Cillier-Huhn" of "Celje-Huhn". In 1900 werd de raszuivere selectie officieel bezegeld door deze vereniging. Fokkers als Armin Arbeiter (Feldhof bij Graz) en Emanuel Martiny speelden een sleutelrol: zij herkenden op tijd het potentieel van het oude ras en "redden" het van te sterke inkruising met nieuw geïmporteerde rassen. Tegen het einde van de 19e eeuw raakte de huidige naam "Altsteirer" in gebruik, ter onderscheid van de nieuwere ontwikkelingen. De weizenfarbige (tarwekleurige) kleurslag ging tijdens de Tweede Wereldoorlog helaas volledig verloren.

Uiterlijke kenmerken van de Altsteirer

De Altsteirer lijkt sterk op de oude Duitse landhoenders en daarmee op de hedendaagse Rheinländer, met als belangrijkste verschillen lichtere poten, een vollere borst en fijner vlees.

• Gewicht: haan 2,5 tot 3 kg, hen 2 tot 2,25 kg
• Bouw: stevig maar niet zwaar, goed aangepast aan het Stiermarkse klimaat
• Poten: lichter van kleur dan bij de Rheinländer
• Borst: vol
• Vliegvermogen: uitzonderlijk sterk voor een kippenras - Altsteirers vliegen moeiteloos over een gewoon hek

Karakter en temperament van de Altsteirer

De Altsteirer is een temperamentvol, waakzaam en zeer vrijheidslievend ras - vaak omschreven als "de temperamentvolle zus van de Sulmtaler", een andere, rustigere Stiermarkse rasgenoot. Het zijn beweeglijke, actieve dieren die uitstekend zelf naar voedsel zoeken en zich goed weren tegen roofdieren. Deze levendigheid heeft wel een keerzijde: door hun sterke vliegvermogen zijn ze niet geschikt voor een kleine ren. Fokkers zijn daar duidelijk over - wie geen ruime, goed afgeschermde uitloop kan bieden, kan beter een ander ras kiezen. Wie die ruimte wél heeft, krijgt een waaks, robuust en genoegzaam kippenras met veel karakter.

Kleurslagen van de Altsteirer

Van oorsprong bestonden er veel meer kleurslagen bij de Altsteirer, waaronder rebhuhnkleurig (met goud- of donkerhals), blauw-goud, gesperbert, berkkleurig en tarwekleurig - deze laatste ging tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren. Tegenwoordig zijn nog maar twee kleurslagen officieel erkend:

• Wildbruin - ontstaan in de Mur-Mürz-vallei en omliggende Bovensteiermarkse regio's
• Wit - ontstaan in de vruchtbaardere valleien van de Ondersteiermark, vermoedelijk met invloed van de Paduaner en Italiaanse rassen; de witte variant is doorgaans iets zwaarder dan de wildbruine

De witte kleurslag is tegenwoordig zeldzamer dan de wildbruine.

Gaat de Altsteirer goed om met andere kippen en kinderen?

Dankzij hun waakzame, zelfstandige karakter redden Altsteirers zich doorgaans goed in een gemengde groep. Voor kinderen zijn het door hun levendige, actieve aard minder knuffelige kippen dan bijvoorbeeld rustige sierrassen, maar wie oudere kinderen heeft die het leuk vinden om actieve, zelfredzame kippen te observeren en verzorgen, zal veel plezier beleven aan dit ras.

Eierproductie per jaar van de Altsteirer

• Aantal: gemiddeld ongeveer 170 eieren per jaar - een aanzienlijke legprestatie voor een oud landras
• Historisch: professor Hlubek documenteerde in 1846 al een legprestatie van 100 tot 160 eieren per jaar
• Broedsheid: de broedsdrift is bij dit ras nog goed aanwezig, waardoor natuurlijke broed goed lukt

Verzorging en aandachtspunten

De Altsteirer is een robuust, zelfredzaam ras dat weinig verzorging vraagt, maar wel een paar duidelijke eisen stelt: voldoende ruimte, structuur in de ren en een goed afgeschermde, ruime uitloop. Vanwege hun sterke vliegvermogen is een hoge afrastering of overkapping van de ren aan te raden. In een kleine ren voelen ze zich niet op hun gemak - dit ras komt pas echt tot zijn recht met veel bewegingsvrijheid.

Bijzonderheden van de Altsteirer

• Voorlopers van het ras zijn al gedocumenteerd in de 13e en 14e eeuw - daarmee is de Altsteirer een van de oudste erkende landhoenrassen van Midden-Europa.
• Stiermarkse kapoenen ("Backhendl") worden al in 1694 in geschreven bronnen genoemd.
• In de 17e en 18e eeuw stond het ras bekend als "Kaiserhuhn".
• Het ras droeg door de eeuwen heen meerdere namen: Steirer Huhn, Cillier-Huhn/Celje-Huhn, en uiteindelijk Altsteirer.
• De tarwekleurige kleurslag is definitief verloren gegaan tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Is er een specifieke kippenclub of vereniging voor de Altsteirer?

Ja. In Oostenrijk zet de "Sonderverein der Züchter des Altsteirer-, Sulmtaler- und Zwerg-Altsteirer-Huhnes" zich specifiek in voor het behoud en de fokkerij van dit ras. Daarnaast ondersteunt ARCHE Austria - Verein zur Erhaltung seltener Nutztierrassen de Altsteirer op het gebied van fokkerijwerk, voorlichting en rasbehoud. In december 2027 staat bovendien een grote Europaschau gepland, een belangrijk moment voor de zichtbaarheid van het ras.

Altsteirer: zeldzaam of niet?

Ja, de Altsteirer staat als "gefährdet" (bedreigd) geregistreerd op de Oostenrijkse Rode Lijst van bedreigde landbouwhuisdierrassen (stand 2021). Bij de laatste telling in 2022 stonden 127 fokkerijen geregistreerd. Schattingen gaan uit van ongeveer 800 witte en 2.500 wildbruine Altsteirers in Oostenrijk, al ontbreekt een exacte telling omdat niet-aangesloten hobbyhouders vaak niet worden meegeteld. Het hoofdfokgebied ligt nog altijd in Stiermarken, al wordt het ras inmiddels ook daarbuiten in Oostenrijk en elders in Europa gefokt.

Waarom kiezen voor de Altsteirer?

Kies je voor de Altsteirer, dan kies je voor:

• Een van de oudste landhoenrassen van Midden-Europa, met een geschiedenis die teruggaat tot de middeleeuwen
• Een sterke, zelfredzame kip die uitstekend zelf naar voedsel zoekt
• Een aanzienlijke legprestatie voor een landras: circa 170 eieren per jaar
• Intacte broedsdrift, ideaal voor wie natuurlijke broed wil laten plaatsvinden
• De kans om actief bij te dragen aan het behoud van een officieel bedreigd ras

Heb je voldoende ruimte en een goed afgeschermde uitloop te bieden? Dan is de Altsteirer een waardevolle, karaktervolle aanwinst voor liefhebbers van historische landrassen.

Tags: Altsteirer, Altsteirer Huhn, Oostenrijks kippenras, Stiermarken kip, bedreigd kippenras, landhoen, wildbruin kippenras