Brabanter: kritiek bedreigd Nederlands kuifhoen

Al in 1676 vereeuwigde de beroemde Nederlandse vogelschilder Melchior d'Hondecoeter een kip met de kenmerken van de Brabanter op doek. Bijna 350 jaar later is dit sierlijke, lichtgebouwde ras met zijn opvallende hoorntjeskam nog altijd te vinden - al is de populatie inmiddels kritiek klein geworden. In dit artikel ontdek je alles over de oorsprong, kenmerken en actuele status van de Brabanter.

Oorsprong en geschiedenis van de Brabanter

De Brabanter is een van de oudste hoenderrassen van Nederlandse oorsprong, afkomstig uit de historische regio Brabant, die zich uitstrekt over België en Nederland. Het ras kwam al in de zestiende eeuw voor in Nederland, waar het - net als het Hollandse Kuifhoen - vooral werd gehouden als sierdier en statussymbool. De aanwezigheid van het ras is bovendien kunsthistorisch te bevestigen: in 1676 schilderde de bekende Nederlandse vogelschilder Melchior d'Hondecoeter een kip met de kenmerken van de Brabanter.

Vanuit zijn oorsprongsgebied verspreidde het ras zich al snel verder. Zwarte en koekoekkleurige Brabanters werden getoond op de allereerste Duitse pluimveetentoonstelling, gehouden in 1854 in het Saksische Görlitz - een bijzonder vroege internationale erkenning. Begin twintigste eeuw werden Brabanters nog gehouden als nuthoen, wat ze vooral dankten aan hun forse eiformaat; bijzonder productief waren ze echter nooit. In het begin van de twintigste eeuw dreigde het ras bijna uit te sterven, maar werd het gered door terugkruising met andere kuif- en baardrassen. Rond 1934 ontstond de krielvariant, met behulp van Nederlandse Baardkuifhoenders en grote Brabanters.

De Brabanter is nauw verwant aan de Nederlandse Uilebaard, een ander oud-Nederlands ras met dezelfde kenmerkende hoorntjeskam. Een bijzondere kleurslag, moorkop, komt vooralsnog uitsluitend bij de Uilebaard voor - er wordt momenteel aan gewerkt om deze kleur ook voor de Brabanter officieel te laten erkennen.

Uiterlijke kenmerken van de Brabanter

De Brabanter behoort tot de lichtste kippenrassen die er zijn.

• Gewicht (groot): haan 1,9 tot 2,5 kg, hen 1,6 tot 2,0 kg
• Gewicht (kriel): haan 0,9 tot 1,0 kg, hen 0,7 tot 0,8 kg
• Kuif: smal en rechtopstaand, van beide zijden plat omhoog gedrukt en soms iets naar voren hangend - anders dan bij de meeste andere kuifrassen, en zonder het zicht te belemmeren
• Baard: vol en driedelig, met bakbaarden
• Kam: een hoorntjeskam - twee V-vormige "hoorntjes" in plaats van een gewone kam
• Kinlellen: afwezig of bedekt door de baard
• Kleurslagen: 7 erkende kleurslagen, met als bekendste de goudzwart-, zilver-zwart- en geelwitgetoepte variant

Karakter en temperament van de Brabanter

De Brabanter staat bekend als een parmantig, sierlijk dier - een kwalificatie die zeker ook geldt voor de krielvariant. Het ras is een graag geziene gast op kleindierententoonstellingen, waar het opvalt door zijn levendige, zelfverzekerde uitstraling.

Gaat de Brabanter goed om met andere kippen en kinderen?

Door zijn lichte, sierlijke bouw en levendige karakter is de Brabanter goed te combineren met andere rustige rassen. Specifieke, uitgebreide bronnen over de omgang met kinderen zijn schaars, maar het parmantige, opgewekte karakter maakt het in de praktijk een dankbaar ras om te observeren.

Eierproductie van de Brabanter

• Kleur: wit
• Bijzonderheid: relatief grote eieren voor het lichte formaat van de kip, al is de Brabanter nooit bijzonder productief geweest
• Broedsheid: wordt niet vaak broeds
• Winterleg: legt ook in de winter redelijk door

Verzorging en aandachtspunten

De Brabanter heeft, net als zijn verwant de Nederlandse Uilebaard, geen bijzondere verzorgingseisen en geldt als een sterk ras. Door de baard is het verstandig te zorgen voor niet te diep drinkwater, zodat de baardveren niet steeds nat worden.

Bijzonderheden van de Brabanter

• De Brabanter is een van de weinige kippenrassen waarvan de aanwezigheid al in de zeventiende eeuw kunsthistorisch is vastgelegd, via een schilderij van Melchior d'Hondecoeter uit 1676.
• Het ras werd al in 1854 getoond op de allereerste Duitse pluimveetentoonstelling.
• Het ras stierf begin twintigste eeuw bijna uit en is gered door gerichte terugkruising met andere kuif- en baardrassen.
• Er wordt momenteel gewerkt aan de erkenning van de moorkop-kleurslag voor de Brabanter - een kleur die nu nog uitsluitend bij de nauw verwante Nederlandse Uilebaard voorkomt.

Is er een specifieke kippenclub of vereniging voor de Brabanter?

Ja, de Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH) zet zich in Nederland actief in voor het behoud van de Brabanter als bedreigd Nederlands ras. Daarnaast is het ras te vinden binnen de reguliere Nederlandse kleindierfokkersverenigingen.

Brabanter: zeldzaam of niet?

Ja, de Brabanter heeft een kritieke beschermingsstatus. Schattingen gaan uit van slechts zo'n 75 tot 100 dieren - daarmee behoort de Brabanter tot de meest bedreigde kippenrassen van Nederland.

Waarom kiezen voor de Brabanter?

Kies je voor de Brabanter, dan kies je voor:

• Een van de oudste Nederlandse kippenrassen, kunsthistorisch gedocumenteerd sinds de zeventiende eeuw
• Een uniek uiterlijk met smalle kuif, driedelige baard en kenmerkende hoorntjeskam
• Een van de lichtste, meest sierlijke kippenrassen die er zijn
• De kans om bij te dragen aan het behoud van een kritiek bedreigd stukje Nederlands pluimvee-erfgoed

Voor toegewijde liefhebbers van zeldzame, historische Nederlandse rassen is de Brabanter een bijzondere en betekenisvolle keuze.

Tags: Brabanter, Brabanter kip, hoorntjeskam, Nederlands kuifhoen, kritiek bedreigd kippenras, Nederlandse Uilebaard verwant, oud-Nederlands ras