Braekel: oudste Belgisch kippenras met een monument

In het centrum van de Oost-Vlaamse gemeente Brakel staat sinds 2012 een heus monument - gewijd aan een kip. De Braekel (ook gespeld als Brakel) is niet zomaar een kippenras: het geldt als het oudste Belgische hoenderras, met een geschiedenis die mogelijk teruggaat tot 1416, en overleefde in 1969 een periode waarin er nog maar vijf dieren van over waren. In dit artikel ontdek je alles over de opmerkelijke oorsprong, kenmerken en het herstel van de Braekel.

Oorsprong en geschiedenis van de Braekel

De Braekel geldt als een van de oudste Belgische kippenrassen. De geschiedenis zou teruggaan tot 1416, het jaar waaruit een document zou dateren waarin de Braekel als succesvol ras uit de omgeving van Brakel wordt vermeld - al is een bewijs of exacte naam van dit document niet meer terug te vinden. Wél hard gemaakt: onderzoek uit 1898 door de heer L. Roger, secretaris van de eerste Braekelclub, toonde aan dat er rond 1400 al een levendige kippenhandel bestond tussen Nederbrakel (en ook Aalst, Zottegem, Ninove en Geraardsbergen) enerzijds en Oudenaarde anderzijds.

Een hardnekkige legende wil dat de Braekel afstamt van grijze Bresse-hoenders, meegebracht door soldaten van Karel de Stoute. De Braekelclub zelf weerlegt dit echter: Braekels zijn verwant aan andere "pelhoenders" (gestreepte kippenrassen), die hoogstwaarschijnlijk van gemeenschappelijke voorouders afstammen - voorouders die deels in Noordwest-Europa leven, waar de legers van Karel de Stoute nooit zijn geweest. Er wordt zelfs gesuggereerd dat de beïnvloeding weleens omgekeerd kan zijn verlopen, aangezien kwaliteitswijnen uit Bourgondië destijds met kippen uit Vlaanderen zouden zijn betaald.

Rond 1850 werden, door de geografische verspreiding van het ras, verschillende regionale types onderscheiden: het Kempens hoen (een lichter type van de schrale zandgronden), het Chaams hoen, het Zottegems hoen (ook Zottegemse Zwartkop of Zwartkopbrakel genoemd), het Kortrijks hoen en het Hoen van Nederbrakel. Door onderlinge kruisingen bleven uiteindelijk vooral het Vlaamse en het Kempense hoen over. In Engeland werd de Braekel bovendien omgevormd tot de Campine - een hennenvederige variant waarbij haan en hen dezelfde tekening dragen, in plaats van de opvallendere hanentekening die bij de meeste rassen gangbaar is.

In 1898 werd de eerste Braekelclub opgericht in Nederbrakel, wat zorgde voor meer eenheid in de rasstandaard. De Eerste Wereldoorlog veegde het ras echter bijna van de kaart; fokkers slaagden er wel relatief snel in het weer op te bouwen. Na de Tweede Wereldoorlog kwam de Braekel als belangrijkste eierproducent van Vlaanderen steeds meer onder druk te staan door de import van hybride legkippen. Het dieptepunt kwam in 1969: op dat moment waren er nog maar vijf bekende Braekels over. In 1971 bracht de Speciaalclub voor het Brakelhoen de overgebleven dieren samen: twee zilverbrakelhennen en één zilverbrakelhaan (uit Duitsland), plus twaalf eieren - aangevuld met één teruggevonden goudbrakelhaan. Vanuit dit piepkleine groepje werd het ras succesvol heropgebouwd tot het weer een vrij populair ras werd. In 2012 kreeg de Braekel een monument in de gemeente Brakel, ter ere van dit herstel.

Uiterlijke kenmerken van de Braekel

De Braekel is een vrij fors landhoen, behorend tot de pelhoenders.

• Bouw: gestrekt, met een diepe, brede borst
• Achterlijf: bij de hen diep
• Kam: enkele kam, bij de hen naar één kant omvallend; rood van kleur, maar met sporen van donker pigment
• Kleurslagen: zilverbrakel en goudbrakel zijn de belangrijkste varianten
• Krielvariant: bestaat ook

Karakter en temperament van de Braekel

De Braekel vraagt niet veel: wat ruimte, een goed hok, wat zon en een minimum aan voeding - in ruil daarvoor levert het ras trouw scharreleieren, zoals in grootmoeders tijd.

Gaat de Braekel goed om met andere kippen en kinderen?

Als weinig veeleisend landhoen combineert de Braekel doorgaans goed met andere rassen in een gemengde groep. Specifieke bronnen over de omgang met kinderen zijn schaars, maar de praktische, ongecompliceerde aard van dit ras suggereert een geschikte kip voor de gemiddelde achtertuin.

Eierproductie per jaar van de Braekel

• Aantal: 150 tot 180 eieren per jaar
• Kleur: wit
• Legstart: vroeg, al vanaf ongeveer viereneenhalve maand

Verzorging en aandachtspunten

De Braekel is een weinig veeleisend ras: voldoende ruimte, een fatsoenlijk hok en wat zon zijn eigenlijk alles wat dit robuuste landhoen nodig heeft.

Bijzonderheden van de Braekel

• De Braekel overleefde in 1969 met nog maar vijf bekende dieren - een van de meest dramatische bijna-uitstervingen onder de Belgische rassen die in deze reeks aan bod zijn gekomen.
• In 2012 kreeg het ras een eigen monument in de gemeente Brakel.
• In Engeland werd de Braekel de basis voor de Campine, een hennenvederige variant.
• Een hardnekkige legende over een afstamming via de soldaten van Karel de Stoute wordt door de Braekelclub zelf overtuigend weerlegd.

Is er een specifieke kippenclub of vereniging voor de Braekel?

Ja, de Braekelclub-Nederbraekel vzw - opgericht in 1898 en daarmee een van de oudste rasclubs van België - zet zich nog altijd in voor het behoud en de promotie van dit ras.

Braekel: zeldzaam of niet?

Na het dieptepunt van 1969, toen het ras met slechts vijf dieren bijna verdween, is de Braekel dankzij toegewijde fokkers weer uitgegroeid tot een relatief populair liefhebbersras. Zeldzaam is het niet meer, maar de geschiedenis van bijna-uitsterven blijft een belangrijk deel van het verhaal.

Waarom kiezen voor de Braekel?

Kies je voor de Braekel, dan kies je voor:

• Het oudste Belgische kippenras, met een geschiedenis die mogelijk teruggaat tot 1416
• Een indrukwekkend herstelverhaal: teruggebracht van vijf dieren tot een weer populair ras
• Een fraai gestreept verenkleed in zilver- of goudbrakel-kleurslag
• Een weinig veeleisend, betrouwbaar landhoen met een vroege legstart
• Een ras dat zelfs een eigen monument heeft gekregen

Voor liefhebbers van Belgisch pluimvee-erfgoed met een verhaal om trots op te zijn, is de Braekel een van de meest betekenisvolle keuzes die er zijn.

Tags: Braekel, Brakel kip, oudste Belgische kippenras, zilverbrakel, goudbrakel, pelhoen, Vlaams kippenras