Chantecler: Canada's enige eigen kippenras

"Dit is allemaal goed en wel, maar het Canadese ras - waar is dat?" Met die ene, indringende vraag van zijn vader zette een Canadese monnik in 1908 een project in gang dat zou uitmonden in het enige kippenras dat ooit in Canada is ontwikkeld. De Chantecler werd speciaal gefokt om de barre Canadese winters te doorstaan - en overleefde uiteindelijk ook haar eigen, bijna-fatale ontmoeting met uitsterving. In dit artikel ontdek je alles over de oorsprong, kenmerken en het herstel van de Chantecler.

Oorsprong en geschiedenis van de Chantecler

De Chantecler is het enige kippenras dat ooit in Canada is ontwikkeld, en een van slechts drie landbouwhuisdierrassen die hun oorsprong in de provincie Quebec vinden - naast het Canadienne-rund en het Canadese paard. Het ras werd vanaf 1908 ontwikkeld door broeder Wilfrid Châtelain, een cisterciënzer (trappisten)monnik, aan het Oka Agricultural Institute, de landbouwschool van de abdij van Notre-Dame du Lac in Oka, Quebec.

Het ontstaansverhaal is verrassend persoonlijk: broeder Wilfrid, destijds hoofd van de pluimveeafdeling van de school, gaf zijn vader - zelf boer en geïnteresseerd in het werk van zijn zoon - een rondleiding langs de verschillende rassen die er werden gehouden: Cornish, Leghorns, Plymouth Rocks, Rhode Island Reds en Wyandottes. Zijn vader stelde daarop de vraag die de Canadese pluimveegeschiedenis zou veranderen: "Dit is allemaal goed en wel, maar het Canadese ras - waar is dat?" Broeder Wilfrid besefte dat inderdaad geen enkel kippenras ooit in Canada zelf was ontstaan - alle gangbare rassen kwamen uit de Verenigde Staten of Europa - en besloot dit recht te zetten.

Het fokproces was zorgvuldig en meerledig: eerst kruiste hij een donkere Cornish-haan met een witte Leghorn-hen, en apart een Rhode Island Red-haan met een witte Wyandotte-hen. Het seizoen daarop werden hennen uit de eerste kruising gepaard met een haan uit de tweede kruising. Vervolgens werden geselecteerde hennen uit déze kruising gepaard met een witte Plymouth Rock-haan - wat uiteindelijk de Chantecler opleverde zoals we die vandaag kennen. Het doel, in broeder Wilfrids eigen woorden: "een vitaal en rustiek hoen dat bestand is tegen het Canadese klimaat, een echt allroundras."

De naam Chantecler komt van de Franse woorden "chanter" (zingen) en "clair" (helder) - een verwijzing naar het heldere gekraai en de zuiver witte bevedering van de oorspronkelijke variant. De naam verwijst bovendien naar een beroemde hanenpersonage uit het gelijknamige toneelstuk "Chantecler" van de Franse dichter Edmond Rostand (ook bekend van Cyrano de Bergerac). In 1918 werd het ras publiekelijk geïntroduceerd, en in 1921 volgde erkenning door de American Poultry Association voor de witte kleurslag. In 1935 kwam de patrijskleurige variant erbij, ontwikkeld door dr. J.E. Wilkinson uit Alberta, specifiek om een kleurpatroon te creëren dat beter opgaat in de omgeving bij vrije uitloop. Later volgden ook buff en rode kleurslagen.

Met de opkomst van commerciële hybride rassen raakte de Chantecler geleidelijk uit de gratie. Tegen 1979 was het ras niet meer te vinden bij universiteiten of commerciële broederijen, en dreigde het echt uit te sterven. Een handjevol kleine, particuliere koppels overleefde deze kritieke periode. De afgelopen decennia is de populariteit van de Chantecler weer gestaag toegenomen, en het ras is tegenwoordig weer verkrijgbaar bij verschillende commerciële broederijen.

Uiterlijke kenmerken van de Chantecler

De Chantecler heeft een lang lichaam met een diepe borst en een klein hoofd.

• Gewicht: haan ongeveer 3,6 tot 4 kg, hen ongeveer 3 tot 3,4 kg
• Huid: geelachtig
• Gezicht: felrood, met een korte snavel
• Kam: een kleine, walnootvormige kussenkam - samen met de kleine kinlellen speciaal gefokt om bevriezing tijdens strenge Canadese winters te voorkomen
• Bevedering: strak aansluitend
• Kleurslagen: wit (de oorspronkelijke variant), patrijskleurig, buff en rood

Karakter en temperament van de Chantecler

De Chantecler heeft over het algemeen een rustig en stil temperament, al kunnen jonge dieren wat schichtig zijn. Het zijn uitstekende scharrelaars, en het ras werd doelbewust gefokt om vitaal en weerbaar te zijn - precies de eigenschappen die nodig waren om het Canadese klimaat te doorstaan.

Gaat de Chantecler goed om met andere kippen en kinderen?

Dankzij het rustige, stille temperament combineert de Chantecler doorgaans goed met andere kippenrassen. Het kalme karakter maakt dit ras ook geschikt voor gezinnen met kinderen, al kunnen jonge dieren nog wat schichtig zijn voordat ze volledig gewend zijn.

Eierproductie van de Chantecler

• Kleur: bruin
• Grootte: groot
• Bijzonderheid: uitstekende winterleggers - precies de eigenschap waarvoor het ras ooit werd ontwikkeld
• Broedsheid: vrij vaak broeds, en goede moeders

Verzorging en aandachtspunten

De Chantecler is uitzonderlijk winterhard - dankzij de kleine kussenkam en kleine kinlellen loopt het ras nauwelijks risico op bevriezing, zelfs bij strenge vorst. Dit maakt het ras bij uitstek geschikt voor kippenhouders in koude klimaten, en ook in het Nederlandse en Belgische klimaat vraagt de Chantecler weinig extra wintervoorzieningen.

Bijzonderheden van de Chantecler

• De Chantecler is het enige kippenras dat ooit in Canada is ontwikkeld.
• Het ontstaan begon met een simpele, indringende vraag van de vader van de ontwikkelaar: "Waar is het Canadese ras?"
• De naam verwijst naar een beroemd hanenpersonage uit een toneelstuk van Edmond Rostand, de schrijver van Cyrano de Bergerac.
• Tegen 1979 was het ras vrijwel uitgestorven bij broederijen, maar overleefde dankzij een handjevol particuliere fokkers.
• De patrijskleurige variant werd apart ontwikkeld in Alberta, specifiek om beter op te gaan in de omgeving bij vrije uitloop.

Is er een specifieke kippenclub of vereniging voor de Chantecler?

Ja, de Chantecler wordt internationaal erkend door de American Poultry Association (sinds 1921 voor wit, sinds 1935 voor patrijskleurig) en wordt actief ondersteund door The Livestock Conservancy als erfgoedras.

Chantecler: zeldzaam of niet?

De Chantecler was tegen 1979 vrijwel uitgestorven, maar heeft de afgelopen decennia een gestage heropleving doorgemaakt. Het ras blijft relatief zeldzaam, maar is weer verkrijgbaar bij verschillende commerciële broederijen en wint gestaag aan populariteit onder liefhebbers van winterharde erfgoedrassen.

Waarom kiezen voor de Chantecler?

Kies je voor de Chantecler, dan kies je voor:

• Het enige kippenras dat ooit in Canada is ontwikkeld, met een charmant ontstaansverhaal
• Uitzonderlijke winterhardheid dankzij de kleine kussenkam en kinlellen
• Een oprecht dubbeldoelras: uitstekende winterleggers én een goede tafelkip
• Een rustig, kalm karakter dat goed samengaat met gezinnen
• De kans om bij te dragen aan het herstel van een ras dat ooit bijna volledig verdween

Voor wie een winterhard, rustig dubbeldoelras zoekt met een bijzonder, goed gedocumenteerd ontstaansverhaal, is de Chantecler een uitstekende keuze.

Tags: Chantecler, Chantecler-kip, Canadees kippenras, winterhard kippenras, kussenkam, Oka-klooster, dubbeldoelras Canada