Bergse Kraaier: het oudste Duitse hoenderras

Een kraai die tot wel twintig seconden aanhoudt, melodieus en aangenaam om te horen – de Bergse Kraaier is niet zomaar een hoenderras, maar het oudste bekende kippenras van Duitsland. Nog fascinerender: een eeuwenoude legende over de herkomst van dit ras bleek onlangs met wetenschappelijk bewijs te kloppen, tot en met een verrassende vondst in een museum in Leipzig. In dit artikel ontdek je alles over de oorsprong, kenmerken en status van de Bergse Kraaier.

Oorsprong en geschiedenis van de Bergse Kraaier

De Bergse Kraaier, ook wel bergkraaier genoemd, is het oudste bekende Duitse hoenderras en wordt al eeuwenlang gefokt in het Bergse land - het heuvelachtige gebied ten oosten van Düsseldorf en Keulen, het voormalige hertogdom Berg. Volgens overlevering werden de voorvaders van dit ras in de middeleeuwen vanuit de Balkan naar Duitsland gebracht, waar verre familieleden zoals de Bosnische kraaier en de Kosovaarse kraaier tot op vandaag nog gefokt worden.

Lange tijd gold dit als niet meer dan een legende, tot moleculair-genetisch onderzoek tussen 2000 en 2002 in Duitsland verwantschap aantoonde tussen de Bergse kraaier en meerdere Zuidoost-Europese hoenderrassen, die vermoedelijk via Constantinopel en Italië naar West-Europa waren gekomen. Met de gekuifde Kosovaarse kraaier – die, net als de Nederlandse Brabander, een hoorntjeskam heeft – werd zelfs de "missing link" gevonden tussen langkraaiers en kuifhoenders. Het sterkste bewijs kwam echter uit onverwachte hoek: in een museum in Leipzig dook een meer dan honderd jaar oud opgezet exemplaar op van een porseleinkleurige, gekuifde kip met dubbele kam. Op het naamplaatje stond: "gekuifde Bergse kraaier" - hard bewijs dat er ooit een gekuifde variant van dit ras bestond, en een sterke aanwijzing voor de Balkan-oorsprong van het ras. Een tweede, minder onderbouwde theorie stelt dat de oorsprong bij Spaanse hoenderrassen ligt, ingevoerd door Spaanse monniken.

De internationale sporen van de Bergse Kraaier reiken zelfs tot in Zuid-Amerika: Duitse immigranten namen het ras mee naar Brazilië, waar het aan de basis stond van de Braziliaanse kraaier, de plaatselijk beroemde "galo músico" (muzikale haan).

Uiterlijke kenmerken van de Bergse Kraaier

De Bergse Kraaier heeft een langgestrekte, hooggestelde en rechtopstaande vorm, met een licht gebogen rug en een hoog gedragen staart die samen de gewenste "driebogenlijn" vormen.

• Kam bij de haan: klein tot middelgroot, enkelvoudig en rechtopstaand, met de achterkant als een vlag naar achteren wijzend zonder de nek te raken
• Kam bij de hen: vaak een hangkam, net als bij de nauw verwante Bergse Hangkam
• Oorlellen: wit
• Poten: leiblauw
• Vedertekening: de zeldzame "Dobbeling" - de sterkste vorm van omzoming, die verder alleen bij de Bergse Hangkam en de Duitse Kruiper voorkomt
• Kleurslagen: internationaal erkend als "goud"; de Duitse standaard noemt dit specifiek "zwart-goud-bruin-gedobbeld" om het onderscheid met de lichtere Bergse Hangkam te benadrukken. Ook "zwart-zilver-gedobbeld" wordt erkend binnen de Italiaanse standaard en de Duitse fokkerskring.

Een bekend aandachtspunt bij dit ras: bijna alle Kraaiers hebben last van een ongewenste breekbaarheid van de staartveren, die vaak rafelig en geknikt zijn.

Het gekraai van de Bergse Kraaier

Het meest kenmerkende van dit langkraairas is natuurlijk het gekraai zelf: langdurig en aangenaam melodieus, met een duur die kan oplopen tot 15 à 20 seconden. Deze eigenschap deelt de Bergse Kraaier met andere langkraaiers uit de Balkan en Azië.

Karakter en temperament van de Bergse Kraaier

De Bergse Kraaier staat bekend als actief en nieuwsgierig, met een over het algemeen goede omgang binnen de groep.

Gaat de Bergse Kraaier goed om met andere kippen en kinderen?

Dankzij het actieve, nieuwsgierige karakter combineert de Bergse Kraaier over het algemeen goed met andere kippen. Voor kinderen is vooral het bijzondere, langdurige gekraai een fascinerend kenmerk om te beleven.

Eierproductie per jaar van de Bergse Kraaier

• Aantal: gemiddeld 80 tot 120 eieren per jaar
• Kleur: crèmekleurig tot lichtbruin
• Grootte: middelgroot
• Broedsheid: komt niet vaak voor bij de hennen, waardoor het ras vooral geschikt is voor eierproductie en minder voor het zelf uitbroeden van kuikens

Verzorging en aandachtspunten

De Bergse Kraaier vraagt geen bijzondere verzorging naast wat een actief landhoenderras nodig heeft: voldoende scharrelruimte en aandacht voor de kwetsbare staartveren, die bij dit ras nu eenmaal gevoelig zijn voor breuk.

Bijzonderheden van de Bergse Kraaier

• Een eeuwenoude legende over de Balkan-oorsprong van het ras werd bevestigd door zowel moleculair-genetisch onderzoek als de verrassende vondst van een meer dan honderd jaar oud, gekuifd opgezet exemplaar in een museum in Leipzig.
• Er bestond ooit een gekuifde variant van de Bergse Kraaier - een kenmerk dat bij het huidige ras niet meer voorkomt.
• Via Duitse immigranten in Brazilië staat de Bergse Kraaier aan de basis van de Braziliaanse kraaier, lokaal bekend als de "galo músico".
• Er bestaat ook een krielvariant, de Bergse Krielkraaier, die sinds 1925 wordt gefokt.

Is er een specifieke kippenclub of vereniging voor de Bergse Kraaier?

Ja. In Duitsland begeleidt de Vereinigung der Züchter Bergischer Hühnerrassen de fokkerij, met ongeveer 35 actieve fokkers. In Nederland zet de Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH) zich in voor de promotie en bescherming van dit ras.

Bergse Kraaier: zeldzaam of niet?

Ja, de Bergse Kraaier staat zowel in Duitsland (op de rode lijst van bedreigde veerassen) als in Nederland (op de lijst van bedreigde huisdierrassen) geregistreerd als zeldzaam ras. Positief is dat de laatste jaren een toegenomen populariteit wordt vastgesteld, mogelijk mede dankzij gerichte instandhoudingsfokkerij door toegewijde fokkers.

Waarom kiezen voor de Bergse Kraaier?

Kies je voor de Bergse Kraaier, dan kies je voor:

• Het oudste bekende kippenras van Duitsland, met een geschiedenis die wetenschappelijk tot de Balkan is te herleiden
• Een uniek, langdurig en melodieus gekraai dat tot 20 seconden kan aanhouden
• Een zeldzame, wereldwijd bijna unieke vedertekening (de Dobbeling)
• Een actief, nieuwsgierig karakter
• De kans om bij te dragen aan het behoud van een officieel bedreigd erfgoedras, zowel in Duitsland als in Nederland

Voor liefhebbers van langkraaiers en zeldzame rassen met een wetenschappelijk onderbouwd, fascinerend verleden is de Bergse Kraaier moeilijk te evenaren.

Tags: Bergse Kraaier, Bergischer Kräher, langkraaier, oudste Duitse kippenras, Dobbeling vedertekening, bedreigd kippenras, galo músico