Bourbonnaise: Franse boerenkip met AOC-erkenning

Wit verenkleed met zwarte accenten op hals, staart en vleugels - het patroon doet denken aan hermelijnbont, en wordt in de pluimveewereld dan ook "herminé" genoemd. De Bourbonnaise draagt dit koninklijke patroon met verve, en heeft inmiddels ook een onderscheiding die bij die statige uitstraling past: als een van de weinige kippenrassen ter wereld met een officiële AOC-erkenning. In dit artikel ontdek je alles over de oorsprong, kenmerken en status van de Bourbonnaise.

Oorsprong en geschiedenis van de Bourbonnaise

De Bourbonnaise komt uit het Bourbonnais, met name uit het departement Allier in Auvergne, in het centrum van Frankrijk. Het ras ontstond uit een kruising tussen een witte kip die al lange tijd in de valleien van de Allier en de Loire voorkwam, en een Brahma-haan - een Aziatisch ras dat rond 1850-1860 naar Frankrijk werd geïmporteerd. Deze kruising leverde "hermelijn"-gekleurde ("herminé") dieren op: wit met zwarte tekening op de hals, staart en vleugels, een patroon dat doet denken aan het hermelijnbont dat van oudsher met Franse adel wordt geassocieerd - een toepasselijke naamgeving voor een ras uit het historische hertogdom Bourbonnais. In de streken Tronget en Montmarault leverde dezelfde kruising overigens een volledig witte variant op.

Aanvankelijk vielen beide types onder één gezamenlijke standaard, maar in 1911 werd besloten ze te splitsen: de witte variant kreeg de naam Gâtinaise, de hermelijn-variant werd de Bourbonnaise. In 1920 erkende de Société d'Aviculture de France de rasstandaard officieel. Om het ras te behouden en onder de beste omstandigheden te fokken, richtte Louis Mazet de Bourbonnais-club op, met als zetel Moulins. Na de aanvankelijke standaardisatie raakte de actieve fokkerij van het ras echter zo'n dertig jaar in de vergetelheid.

In 1960-1961 volgde een bijzondere erkenning: de "appellation d'origine" voor de Poulet du Bourbonnais. In 2022 werd dit verder aangescherpt tot een volledige AOC-status (Appellation d'Origine Contrôlée), vergelijkbaar met de beroemde Poulet de Bresse - waarmee de Poulet du Bourbonnais wereldwijd het tweede pluimvee-product ooit werd met zo'n erkenning. Een curieus bureaucratisch detail: om deze AOC-status voor het product "Poulet bourbonnais" te behouden, eiste het Franse ministerie van Landbouw (via het INAO) dat de rasnaam voor het levende dier apart werd gehouden van de productnaam - een klassiek staaltje administratieve verwarring, zoals een lokale bron het zelf verzuchtte.

Uiterlijke kenmerken van de Bourbonnaise

De Bourbonnaise is een middelgroot tot fors ras met een statige, actieve uitstraling.

• Gewicht: hen ongeveer 2,5 kg, haan ongeveer 1 kg zwaarder
• Verenkleed: "blanc herminé" - wit met zwarte markeringen op hals, staart en vleugels, vergelijkbaar met hermelijnbont
• Verwarring met andere rassen: door het vergelijkbare kleurpatroon wordt de Bourbonnaise regelmatig verward met de Engelse Sussex

Karakter en temperament van de Bourbonnaise

De Bourbonnaise staat bekend om haar gedweeë, sociale karakter - ideaal voor de familieboerderij. Ze is nieuwsgierig en verkent haar omgeving zonder angstig te zijn, en gaat goed om met zowel andere kippen als mensen. Sommige fokkers melden dat hun Bourbonnaises als eerste komen aanlopen zodra ze het hok binnenkomen, hun stem herkennen en hen achterna lopen als een hond - een charmant, zij het anekdotisch bewijs van hoe vertrouwd dit ras kan worden.

Gaat de Bourbonnaise goed om met andere kippen en kinderen?

Ja, de Bourbonnaise combineert uitstekend met andere kippenrassen en staat bekend als rustig en weinig luidruchtig, wat het ras ook geschikt maakt voor een tuin dichter bij de buren. Het vriendelijke, sociale karakter maakt het bovendien een fijn ras voor gezinnen met kinderen.

Eierproductie per jaar van de Bourbonnaise

• Aantal: ongeveer 160 tot 200 eieren per jaar
• Kleur: lichtbeige tot roze-crème
• Grootte: groot, 60 tot 65 gram per ei
• Broedsheid: geen uitmuntende broedster - een klein minpuntje dat wordt gecompenseerd door de sterke robuustheid en mestcapaciteit van het ras

Verzorging en aandachtspunten

De Bourbonnaise is zeer vitaal en weet zich in vrije uitloop uitstekend zelf te voeden, bij voorkeur op grasrijk terrein met wat beschutting van een heg. Het ras is weinig gevoelig voor veelvoorkomende ziektes en parasieten zoals coccidiose en wormen, en past zich overal goed aan - al geniet het ras wel van veel ruimte.

Bijzonderheden van de Bourbonnaise

• De Poulet du Bourbonnais is wereldwijd pas het tweede pluimvee-product ooit met een volledige AOC-erkenning, na de beroemde Poulet de Bresse.
• De witte zustervariant, ontstaan uit dezelfde kruising maar zonder de hermelijntekening, kreeg in 1911 een eigen naam en identiteit: de Gâtinaise.
• Door een administratieve eis van het Franse ministerie van Landbouw moest de rasnaam gescheiden blijven van de beschermde productnaam "Poulet bourbonnais" - een bureaucratische curiositeit die tot op vandaag verwarring veroorzaakt.
• Na de officiële standaardisatie in 1920 verdween de actieve fokkerij van het ras zo'n dertig jaar naar de achtergrond, voordat toegewijde liefhebbers het weer oppakten.

Is er een specifieke kippenclub of vereniging voor de Bourbonnaise?

Ja, de Bourbonnais-club, opgericht door Louis Mazet met als zetel Moulins, zet zich specifiek in voor het behoud van dit ras. Daarnaast dragen gespecialiseerde kwekers en bedrijven, zoals Ets. Bernard Leutrat en Allier-volailles, actief bij aan het voortbestaan van de Poulet du Bourbonnais.

Bourbonnaise: zeldzaam of niet?

Ja, de Bourbonnaise geldt in Frankrijk als een patrimoniaal (erfgoed-)ras, waarbij Franse fokkerijen een sleutelrol spelen in het behoud. Het aantal actieve fokkers blijft beperkt, wat het ras tot een relatief zeldzame keuze maakt, ook binnen Frankrijk zelf.

Waarom kiezen voor de Bourbonnaise?

Kies je voor de Bourbonnaise, dan kies je voor:

• Een opvallend, "koninklijk" hermelijn-verenkleed met een rijke Franse geschiedenis
• Een oprecht dubbeldoelras: uitstekende leggers én fijn, mals vlees
• Een vriendelijk, sociaal en rustig karakter, geschikt voor gezinnen
• Een robuust, weinig ziektegevoelig ras dat zich overal goed aanpast
• Verbondenheid met een van de weinige kippenrassen ter wereld met een officiële AOC-erkenning

Voor liefhebbers van Franse erfgoedrassen met een opvallend uiterlijk en een indrukwekkende, officieel erkende kwaliteitsstatus is de Bourbonnaise een uitstekende keuze.

Tags: Bourbonnaise, Bourbonnaise kip, Frans kippenras, hermelijn kleurslag, AOC kippenras, Poulet du Bourbonnais, Allier kippenras