Campine: zeldzaam ras met hennenvederige hanen

Kijk naar een Campine-haan en -hen naast elkaar, en je zult moeite hebben ze uit elkaar te houden: bij dit ras missen de hanen de opvallende sikkel-, hals- en borstveren die bij vrijwel elk ander kippenras het verschil tussen de geslachten meteen duidelijk maakt. Dit fenomeen heet "hennenvederigheid", en het maakte van de Campine een van de meest bijzondere - en tegenwoordig helaas ook zeldzaamste - kippenrassen ter wereld. In dit artikel ontdek je alles over de boeiende, grensoverschrijdende geschiedenis en kenmerken van de Campine.

Oorsprong en geschiedenis van de Campine

De Campine is afkomstig uit het noorden van België, rond Antwerpen en de Kempen-regio (die zich uitstrekt tot in het zuidoosten van Nederland), waar het ras bekendstond als Kempisch Hoen. Het is nauw verwant aan de Brakel (eveneens België), het Chaams Hoen (Nederland) en het Hergines-hoen (Noord-Frankrijk). Net als de Brakel wordt de oorsprong van het ras door de zestiende-eeuwse Italiaanse naturalist Aldrovandus toegeschreven aan Turkse hoenders, en volgens een hardnekkige legende zou niemand minder dan Julius Caesar zelf enkele van deze kippen hebben meegenomen na zijn veroveringstochten door België.

Oorspronkelijk was de Campine simpelweg een kleiner type van de Brakel: waar de grotere Brakel gedijde op de rijke kleigrond van Vlaanderen, ontwikkelde zich in de schralere, zanderige Kempen een lichtere variant, tot 1,2 kg lichter dan de Brakel. In 1884 werd besloten dat deze twee types voortaan als afzonderlijke rassen moesten worden beschouwd, en na langdurige discussie kreeg de Campine in augustus 1904 een eigen rasstandaard.

Datzelfde jaar, 1904, fokte Oscar Thomaes uit Ronse een hennenvederige Brakel-haan - een haan uit een van zijn eieren won meteen de eerste prijs op een show in Alexandra Palace, Londen. Dit werd een keerpunt: rond 1899 was de Campine namelijk al naar Engeland geëxporteerd, waar fokkers er een compleet ander dier van maakten. De Britse pluimve-expert Edward Brown schreef er in 1897 al over, wat leidde tot de eerste import door Thomas Braken uit Lancaster. Rond 1900 richtten Engelse liefhebbers een Campine Club op. Zij kozen er bewust voor om de hennenvederige hanen tot hun standaard te verheffen - specifiek om de gecompliceerde "dubbele koppeling" (double mating) te vermijden waarmee fokkers van geband getekende Hamburgs destijds worstelden. In 1911 werden nakomelingen van de winnende haan onder clubleden verspreid, en werden ze gekruist met gouden hennen om ook hennenvederige gouden hanen te fokken.

In 1893 importeerde Arthur D. Murphy uit Maine de Campine voor het eerst naar Noord-Amerika, maar het ras sloeg aanvankelijk niet aan en werd in 1898 zelfs geschrapt uit de standaard van de American Poultry Association. In 1907 probeerde M.R. Jacobus uit New Jersey het opnieuw, met Engelse fokdieren - maar ook toen bleek de Campine voor velen "niet hardy genoeg". Pas dankzij de Homestead Campine Farm in Wayland, Massachusetts, die zich specialiseerde in het verbeteren van de weerbaarheid van het ras, verbeterde de reputatie. In januari 1913 won een Campine-haan eerste prijzen op zowel Madison Square Garden in New York als in Boston, en in 1914 erkende de American Poultry Association beide kleurslagen (zilver en goud) officieel.

Terug in België verliep de geschiedenis intussen heel anders: in 1925-1926 werden de inmiddels gescheiden Brakel en Campine daar juist weer samengevoegd onder één gezamenlijke standaard, met de naam Kempisch-Braekel. In 1962 werd zelfs vastgesteld dat het oorspronkelijke Belgische Campine-type volledig was verdwenen, waarna de naam van het Belgische ras simpelweg terugveranderde naar Brakelhoen. Het resultaat: de "Campine" zoals die vandaag de dag internationaal bekendstaat, is in feite het door Engelse fokkers ontwikkelde, hennenvederige type - een ander dier dan het oorspronkelijke Belgische Kempisch Hoen, dat inmiddels is opgegaan in wat we nu kennen als de Brakel.

Uiterlijke kenmerken van de Campine

Het meest kenmerkende van de Campine is de hennenvederigheid bij de haan: hij mist de sikkel-, hals- en borstveren die bij de meeste rassen het geslacht direct verraden, waardoor haan en hen sterk op elkaar lijken - al vertoont de haan verder wel al het typische mannelijke gedrag.

• Gewicht: haan ongeveer 2,7 kg, hen ongeveer 1,8 tot 2,3 kg; er bestaat ook een krielvariant (haan circa 680 g, hen circa 570 g). Het oorspronkelijke Belgische type was aanzienlijk kleiner - hennen wogen destijds hooguit 1,2 kg.
• Verenkleed: effen kleur op kop en hals, overgaand in een streeptekening van zwart en de grondkleur op de rest van het lichaam
• Kleurslagen: zilver (witte kop- en halsveren, met zwart-witte streeptekening) en goud (dezelfde tekening op een gouden grondkleur)
• Huid: wit
• Kam en lellen: rood; enkele kam met vijf punten, kan bij de hen naar één kant omvallen
• Oorlellen: wit
• Poten: donkerblauw tot grijs

Karakter en temperament van de Campine

De Campine is vriendelijk, spraakzaam en nieuwsgierig, maar houdt niet van vastgepakt worden. De dieren volgen je graag door de tuin terwijl ze constant kwebbelen, maar zijn ook wat schichtig en vluchtig van aard. Het zijn uitstekende vliegers die veel ruimte nodig hebben om te scharrelen en te foerageren.

Gaat de Campine goed om met andere kippen en kinderen?

De Campine combineert doorgaans goed met andere kippen dankzij haar sociale, spraakzame karakter. Voor kinderen die van actieve, pratende kippen houden zonder ze per se te willen knuffelen, is de Campine een leuk ras - maar wie een knuffelkip zoekt, kan beter uitkijken naar een ander ras.

Eierproductie per jaar van de Campine

• Aantal: 140 tot 200 eieren per jaar
• Kleur: wit
• Grootte: middelgroot, maar groot in verhouding tot het formaat van de kip
• Broedsheid: nauwelijks aanwezig - de hennen worden zelden broeds, dus wie kuikens wil laten uitbroeden heeft vaak een broedse hen van een ander ras nodig

Verzorging en aandachtspunten

Een belangrijk aandachtspunt: de Campine is niet erg winterhard. De grote kam en het gebrek aan dichte, donzige onderbevedering maken het ras gevoelig voor bevriezing, en het doet het beter in warmere klimaten. Zorg in de winter voor extra bescherming van het hok. Met goede verzorging kan een Campine minstens zes tot zeven jaar oud worden, soms ouder.

Bijzonderheden van de Campine

• De Campine speelde historisch een sleutelrol in de ontwikkeling van de commerciële pluimvee-industrie: gekruist met de Mechelse hoen voor snelle bevedering en groei (vlees), en ingezet als autosexend ras voor eierproductie.
• Terwijl het ras in Engeland en Amerika uitgroeide tot de hennenvederige Campine die we vandaag kennen, verdween het oorspronkelijke Belgische Campine-type volledig en ging het op in de Brakel.
• Volgens de overlevering nam Julius Caesar zelf al Campine-achtige kippen mee naar huis na zijn veroveringen in België.

Is er een specifieke kippenclub of vereniging voor de Campine?

Ja, al rond 1900 werd in Engeland een Campine Club opgericht. Tegenwoordig wordt het behoud van het ras internationaal ondersteund door The Livestock Conservancy, de American Poultry Association en de Society for the Preservation of Poultry Antiquities (SPPA).

Campine: zeldzaam of niet?

Ja, de Campine is een van de zeldzaamste kippenrassen ter wereld. The Livestock Conservancy classificeert het ras als "kritiek" - wat betekent dat er wereldwijd minder dan 1.000 dieren zijn. Sommige schattingen spreken zelfs van minder dan een dozijn actieve fokkers in de Verenigde Staten. Tegenwoordig bestaan er nog maar kleine koppels in België, Engeland, de Verenigde Staten, Australië en mogelijk enkele andere landen.

Waarom kiezen voor de Campine?

Kies je voor de Campine, dan kies je voor:

• Een van de weinige kippenrassen ter wereld met hennenvederige hanen - een uniek, direct herkenbaar kenmerk
• Een levendig, spraakzaam en nieuwsgierig karakter
• Een solide eierproductie van witte eieren, groot in verhouding tot het compacte formaat
• Een fascinerende, grensoverschrijdende geschiedenis tussen België, Engeland en Amerika
• De kans om bij te dragen aan het behoud van een van de zeldzaamste kippenrassen ter wereld

Voor de toegewijde liefhebber van zeldzame, historisch rijke rassen met een genetisch unieke eigenschap is de Campine moeilijk te evenaren.

Tags: Campine, Campine kip, hennenvederigheid, Kempisch Hoen, kritiek bedreigd kippenras, Belgisch-Engels kippenras, zeldzaam legras