Barnevelder: wereldberoemde Nederlandse legkip

Weinig Nederlandse kippenrassen zijn zo wereldberoemd geworden als de Barnevelder. Vernoemd naar het Gelderse dorp waar het ras ontstond, veroverde deze donkerbruine-eierenlegger al in de jaren twintig van de vorige eeuw de Engelse markt – en daarmee de wereld. In dit artikel ontdek je alles over de precieze ontstaansgeschiedenis, kenmerken en het karakter van de Barnevelder.

Oorsprong en geschiedenis van de Barnevelder

De Barnevelder is vernoemd naar het Gelderse dorp Barneveld, van oudsher het centrum van de Nederlandse pluimveeteelt. Rond 1900 vertoonden de kippen in de omgeving van Barneveld een toenemende uniformiteit, ontstaan door het kruisen van lokale legkippen met grote Aziatische rassen, met name de Cochin, de Croad Langshan en de Brahma. Een naam had het ras op dat moment nog niet, al spraken sommigen destijds al van "Amerikaanse Nuthoenders". Al in 1898 meldde een fokker uit Barneveld dat hij door kruising een "zeer fraai, sterk en zwaar leghoen" had verkregen, met een "goede winterleg".

In 1906 volgde een cruciale stap: kruising met Buff Orpingtons, waarna doelbewust werd geselecteerd op uniformiteit in kleur en type. De kenmerkende dubbele zoming van de veren – het handelsmerk van de Barnevelder – ontstond overigens niet meteen bij het kruisen met de Aziatische rassen, maar pas na een kruising met het Indische vechthoen. In 1911 werden de eerste dieren die daadwerkelijk "Barnevelder" werden genoemd, ingezonden naar de landbouwtentoonstelling in Den Haag, en in 1921 kon een voorlopige standaard voor dit bedrijfsras worden opgesteld.

De sterke, donkerbruine eierschaal bleek van groot belang voor de export naar Engeland, die vanaf begin jaren twintig op gang kwam en de Barnevelder wereldfaam bezorgde. In Barneveld werd destijds wel gekscherend gezegd dat de Barnevelder zes eieren per week legde: "iedere dag één, behalve op zondag" - een grapje dat ook de sterke zondagsrust-traditie in het dorp weerspiegelde. De opkomst van hybride legrassen in de jaren vijftig betekende het einde van de Barnevelder als toonaangevend commercieel leghoen, al bleef het ras daarna populair als liefhebbersras. Barneveld herinnert nog altijd aan deze geschiedenis: sinds 1983 is er het Nederlands Pluimveemuseum, compleet met een authentiek veilinglokaal uit 1930.

Uiterlijke kenmerken van de Barnevelder

De Barnevelder is een middelgroot tot stevig gebouwd ras met een statige, paraderende houding.

• Gewicht: hen ongeveer 2,5 tot 2,75 kg, haan 3 tot 3,5 kg
• Rug: door de naar voren gerichte houding vormt de rug een U-vorm, breed tussen de schouders
• Vleugels: strak tegen het lichaam gedragen
• Staart: vol en halfhoog gedragen, niet volledig gespreid
• Kam: enkele, oranjerode kam, rechtop
• Poten: geel - een opvallend contrast met de verenkleur
• Kleurslagen: wit, zwart, dubbelgezoomd, blauw dubbelgezoomd en (sinds 2009, bij de kriel) zilver-zwart dubbelgezoomd

De dubbelgezoomde kleurslag is verreweg het bekendst: elke veer heeft een dubbele, afwijkend gekleurde zoming die ook langs de veerschacht doorloopt.

Karakter en temperament van de Barnevelder

De Barnevelder heeft een vriendelijk en rustig karakter en voelt zich snel thuis bij de juiste verzorging. De dieren zijn makkelijk tam te maken en vliegen nauwelijks, waardoor een lage afrastering meestal al volstaat. Barnevelders staan bekend als statige kippen die met veel égards door de ren paraderen, en gelden als aanpasbaar en gemakkelijk in de omgang.

Gaat de Barnevelder goed om met andere kippen en kinderen?

Ja, dankzij het vriendelijke, rustige karakter combineert de Barnevelder doorgaans goed met andere kippenrassen. Het ras is door zijn kalme aard en gemakkelijke temme ook geschikt voor gezinnen met kinderen en voor beginnende kippenhouders.

Eierproductie per jaar van de Barnevelder

• Aantal: ongeveer 190 eieren per jaar
• Kleur: terracotta tot diep donkerbruin - een kleur waar weinig andere rassen aan kunnen tippen; alleen de Marans komt in de buurt
• Gewicht: ongeveer 60 gram per ei
• Bijzonderheid: de eikleur wordt lichter naarmate de hen ouder wordt

Verzorging en aandachtspunten

De Barnevelder is een vitaal ras dat zowel in een ren als in vrije uitloop goed gedijt en weinig bijzondere verzorging vraagt. Wel is de Barnevelder gevoelig voor de Ziekte van Marek, een door een herpesvirus veroorzaakte verlammingsziekte waaraan kuikens soms al op jonge leeftijd overlijden. Veel fokkers kiezen er daarom voor om eendagskuikens hiertegen te vaccineren.

Bijzonderheden van de Barnevelder

• De kenmerkende dubbelgezoomde kleurslag ontstond pas na kruising met het Indische vechthoen - niet meteen bij de oorspronkelijke Aziatische kruisingen.
• De sterke, donkerbruine eierschaal was letterlijk de sleutel tot het wereldwijde succes van het ras: deze bleek uitstekend bestand tegen het transport bij export naar Engeland.
• Barneveld herbergt sinds 1983 het Nederlands Pluimveemuseum, met een authentiek veilinglokaal en veilingklok uit 1930 - een blijvend eerbetoon aan de rol van het dorp in de Nederlandse pluimveegeschiedenis.
• Er bestaat ook een Barnevelder kriel, met een gedeelde oorsprong in zowel Nederland als Duitsland.

Is er een specifieke kippenclub of vereniging voor de Barnevelder?

Ja, de Barnevelderclub in Nederland zet zich specifiek in voor het behoud, de fokkerij en de promotie van dit ras, en documenteert nauwgezet de geschiedenis en rasstandaard.

Barnevelder: zeldzaam of niet?

Nee, de Barnevelder is allesbehalve zeldzaam. Sinds de export naar Engeland in de jaren twintig is het ras wereldwijd bekend en gehouden geraakt, en het blijft tot op vandaag een van de populairste Nederlandse hobbykippenrassen, ook al is de rol als toonaangevend commercieel legras sinds de jaren vijftig overgenomen door hybride rassen.

Waarom kiezen voor de Barnevelder?

Kies je voor de Barnevelder, dan kies je voor:

• Een van de meest wereldberoemde Nederlandse kippenrassen, met een precies gedocumenteerde ontstaansgeschiedenis
• Prachtige, diep donkerbruine eieren waar nauwelijks een ander ras aan kan tippen
• Een vriendelijk, rustig en makkelijk te temmen karakter - ideaal voor gezinnen en beginners
• Een statig uiterlijk met de kenmerkende dubbelgezoomde kleurslag
• Een oprecht dubbeldoelras, geschikt voor zowel eieren als vlees

Voor wie een betrouwbaar, vriendelijk en historisch betekenisvol Nederlands ras zoekt met prachtige donkerbruine eieren, is de Barnevelder een van de beste keuzes die er zijn.

Tags: Barnevelder, Barnevelder-kip, donkerbruine eieren, dubbelgezoomd kippenras, Nederlands kippenras, Barneveld-pluimvee, Ziekte van Marek